کسری تجاری زمانی رخ می‌دهد که واردات یک کشور از صادرات آن در یک دورۀ زمانی معین بیشتر شود. به کسری تجاری، بیلانس منفی تجاری نیز گفته می‌شود.

این بیلانس را می‌توان نظر به دسته‌های مختلف معاملات محاسبه کرد: کالاها، خدمات و ترکیب همزمان کالاها و خدمات. همچنین بیلانس‌ها برای محاسبۀ معاملات بین‌المللی ایجاد می‌شوند که این محاسبات بین‌المللی دربر گیرندۀ حساب جاری، حساب سرمایه و حساب مالی اند.

شناخت کسری تجاری

کسری تجاری زمانی رخ می دهد که در یک دورۀ معین، واردات یک کشور نسبت به صادرات آن بیشتر شود. این بیلانس‌ها برای چندین دسته از معاملات بین المللی محاسبه می‌شود. البته کسری تجاری می‌تواند کوتاه مدت یا بلند مدت باشد.

مفاهیم کسری تجاری به تأثیراتی که بر شغل‌ها، تولید، امنیت ملی و نحوۀ تأمین کسری می‌گذارد بسته‌گی دارد.

کسری تجاری وقتی رخ می‌دهد که یک مقدار خالص منفی یا بیلانس منفی در حساب معاملات بین‌المللی به وجود می‌آید. یک بیلانس، پرداخت‌های تمام معاملات اقتصادی بین ساکنین و غیرساکنین یک کشور (حساب‌های معاملات بین‌االمللی) را ثبت می‌کند. در واقع یک کسری تجاری به روش‌های گوناگونی اندازه‌گیری می‌شود که شامل محاسبۀ کالا، خدمات، محاسبۀ همزمان کالا و خدمات، حساب جاری، و مجموع بیلانس‌های حساب جاری و حساب سرمایه است.

مجموع بیلانس حساب‌های جاری و حساب سرمایه برابر با خالص مبلغ قرض گرفته شده یا قرض داده شده می‌باشد. همچنین این بیلانس همان بیلانس حساب مالی است، به اضافۀ یک اختلاف آماری. برخلاف حساب‌های جاری و سرمایه که خریدها و پرداخت‌ها را محاسبه می‌کنند، حساب مالی دارایی‌ها و قرض‌های مالی را محاسبه می‌کند.

حساب جاری شامل کالاها، خدمات، درآمدهای اولیه و درآمدهای ثانویه می‌شود.

درآمد اولیه شامل پرداخت‌های (بازده سرمایه‌گذاری مالی از) سرمایه‌گذاری مستقیم، سرمایه‌گذاری در بازارهای مالی وغیره می‌باشد.

درآمد ثانویه شامل کمک‌های مالی دولتی (کمک‌های دولت خارجی)، معاش‌های تقاعدی، و حواله‌های خصوصی به خانوارهای کشورهای دیگر، مانند ارسال پول به اقوام و دوستان است.

حساب سرمایه شامل مبادلات دارایی‌هایی همچون بیمۀ خسارات ناشی از حوادث، باطل شدن قرض و معاملات حقوقی مانند مواد معدنی، هویت تجاری یا حق امتیاز است.

در اصل، این بیلانس حساب جاری و حساب سرمایه است که میزان قرار گرفتن اقتصاد در معرض سایر جهان را تعیین می‌کند، درحالی‌که حساب مالی (ردیابی دارایی‌های مالی به جای ردیابی محصولات یا جریان نقدینگی و) نحوۀ مدیریت مالی آن را توضیح می‌دهد. اصولاً مجموع بیلانس‌های این سه حساب باید صفر باشد، اما در این میان یک اختلاف آماری وجود دارد، زیرا منبع اطلاعات استفاده شده برای حساب‌های جاری و سرمایه با منبع اطلاعات استفاده شده برای حساب مالی فرق دارد.

واضح است که کسری تجاری زمانی رخ می‌دهد که یک کشور کمبود ظرفیت به کارآمد، برای تولید محصولات خود داشته باشد؛ چه به دلیل کمبود مهارت و منابع برای ظرفیت‌سازی برای تولید و چه به دلیل متمایل بودن به خرید از کشوری دیگر (مانند متخصص بودن آن کشور در کالاهای خود با هزینه کمتر یا برای به دست آوردن کالاهای لوکس آن کشور).

فواید و اضرار کسری تجاری

کسری تجاری فواید و اضرار متعددی دارد. به عنوان مثال: بارزترین فایدۀ کسری تجاری این است که به کشور اجازه می‌دهد تا مصارف‌اش بیشتر از تولیدات‌اش باشد. در کوتاه مدت، کسری تجاری می‌تواند به کشورها کمک کند تا از کمبود کالا و سایر مشکلات اقتصادی جلوگیری کنند، اما در بلند مدت کسری تجاری ضررهای بسیاری به بار می‌آورد.

در بعضی کشورها، کسری تجاری به مرور زمان رفع می‌شود. ادامه یافتن کسری تجاری اول تر از همه باعث کاهش ارزش پول ملی یک کشور می‌شود که این کاهش، باعث گران شدن قیمت محصولات خارجی (وارداتی) شده و مردم را مجبور به استفاده از محصولات جایگزین داخلی می‌سازد. و این کاهش ارزش ارز داخلی باعث ارزان شدن محصولات صادراتی و رقابت بهتر در بازارهای جهانی می‌گردد.

کسری تجاری در طولانی مدت ضررهای چشمگیری را به وجود می‌آورد. بدترین و بارزترین عارضه، به وجود آمدن استعمار اقتصادی است. با این که سرمایه‌گذاری سرمایه‌گذاران خارجی باعث پیشرفت اقتصاد یک کشور می‌شود، اما باید گفت که با ادامۀ کسری تجاری، پول ملی کشور ارزش خود را از دست داده و دارایی‌های داخل کشور مانند املاک و تجارت‌ها اُفت قیمت می‌کند، سرمایه‌گذاران و خریداران خارجی به کشور سرازیر می‌شوند و تقریباً مالک همۀ دارایی‌های یک کشور می‌شوند، امری که به ضرر مردم بومی آن کشور خواهد بود.

نتیجه‌گیری می‌شود که کسری تجاری یکی از پدیده‌های اقتصادی موجود در جهان است که تغییرات مختلفی را در اقتصاد کشورها رقم می‌زند.