تورم به معنای افزایش قیمت است، که همچنین می‌توان آن را کاهش قدرت خرید در طول زمان تعریف کرد. نرخ کاهش قدرت خرید را می‌توان در افزایش متوسط قیمت سبدی از کالاها و خدمات مشخص، در یک دورۀ زمانی معین منعکس کرد. افزایش قیمت‌ها، که اغلب به صورت درصدی بیان می‌گردد، به این معنی است که با یک واحد ارز به طور موثر کمتر از دوره‌های قبل می‌توان خرید کرد. مثلاً احمد با صد افغانی در یک سال قبل ۲۰۰ گرم گوشت می‌خرید، اما امروز با همان صد افغانی ۱۸۰ گرم گوشت را می‌تواند خریداری کند. نبود تورم را زمانی میتوان احساس کرد که قیمت‌ها کاهش یافته و قدرت خرید افزایش یابد.

مفاهیم اساسی تورم

در یک اقتصاد تورمی، قیمت کالاها و خدمات افزایش می‌یابد. تورم گاهی اوقات به سه نوع طبقه‌بندی می‌شود: تورم کششی تقاضا (افزایش تقاضا و کاهش عرضه)، تورم فشاری هزینه (افزایش قیمت مواد خام و تولیدات و کاهش عرضه) و تورم داخلی (افزایش مصارف زندگی و سپس افزایش معاشات).

مشهورترین شاخص‌ها برای تشخیص و اندازه‌گیری تورم، شاخص قیمت مصرف کننده (CPI) و شاخص قیمت عمده‌فروشی (WPI) هستند.

درحالی‌که اندازه‌گیری تغییرات قیمت یک نوع محصول در طول یک دورۀ زمانی مشخص آسان است، نیازهای انسان فراتر از یک یا دو محصول می‌باشد. افراد برای داشتن یک زندگی آسوده به مجموعه‌ای بزرگ از محصولات و خدمات متنوع نیاز دارند که شامل کالاهایی مانند غلات غذایی، فلزات، سوخت، امکانات رفاهی چون برق و خدمات حمل و نقل، خدماتی مانند مراقبت‌های صحی، سرگرمی و نیروی کار می‌باشد.

هدف تورم اندازه‌گیری تأثیر کلی تغییرات قیمت برای مجموعۀ متنوعی از محصولات و خدمات است. بدین ترتیب، تورم اجازه می‌دهد تا یک فهم کلی از افزایش سطح قیمت کالاها و خدمات در یک اقتصاد در دوره زمانی معین به راحتی حاصل شود. یعنی با دانستن نرخ تورم، می‌توان فهمید که کالاها یا خدمات چقدر گران‌تر شده‌اند.

در یک فضای تورمی، قیمت‌ها افزایش می‌یابد. به این معنی که یک واحد پول؛ کالا و خدمات کمتری می‌خرد. این از دست دادن قدرت خرید بر هزینه‌های زندگی برای عموم مردم تأثیر می‌گذارد که در نهایت منجر به کاهش رشد اقتصادی می‌شود. دیدگاه مروج بین اقتصاددانان این است که تورم پایدار زمانی اتفاق می‌افتد که رشد عرضۀ پول یک کشور از رشد اقتصادی آن کشور پیشی بگیرد.

افزایش عرضۀ پول ریشۀ تورم است، اگرچه تورم می‌تواند به طریقه‌های مختلف در اقتصاد رخ دهد، ولی عرضۀ پول یک کشور می‌تواند توسط مقامات پولی با انجام موارد زیر افزایش یابد:

·        چاپ و اهدای پول بیشتر به شهروندان

·        کاهش قانونی ارزش ارز داخلی

·        اعطای قرضۀ جدید به عنوان اعتبار حساب ذخیره از طریق سیستم بانکی، با خرید اوراق قرضۀ دولتی از بانک ها در بازار ثانویه، که رایج‌ترین روش است.

مزایا و معایب تورم

تورم را می‌توان نظر به چشم‌دید شخصی و میزان تغییرات آن، مثبت یا منفی محاسبه کرد.

افرادی‌که دارایی‌های محسوسی چون املاک و یا اجناس معاملاتی مختلف انبارشده را در اختیار دارند، ممکن است علاقه‌مند مشاهدۀ اندکی تورم باشند، چون ارزش نقدی دارایی‌های آن‌ها را افزایش می‌دهد و باعث می‌شود تا سرمایه‌گذار دارایی خود را به قیمتی بالاتر از قیمت خرید آن به فروش برساند.

همچنین یک نرخ تورم مطلوب، مردم را تشویق به خرج کردن پول می‌کند. چرا که با نگه داشتن پول، ارزش و قدرت خرید آن کاهش می‌یابد.

درصورتی‌که تورم یک نرخ مطلوب را به خود اختیار کند، مزایای ذکر شده را به بار می‌آورد. اما در غیر این صورت، تورم ضررهای جدی را به اقتصاد یک کشور وارد می‌کند که به طور خلاصه می‌توان از موارد ذیل یاد کرد:

·       با پایین آمدن ارزش پول، قدرت خرید آن کاهش یافته و خریداران باید برای محصولات و خدمات مختلف هزینۀ بیشتری نسبت به گذشته بپردازند.

·       با بالا رفتن نرخ تورم، تحمیل قیمت‌های بالاتر به اقتصاد رخ می‌دهد.

·       تورم برخی از قیمت‌ها را ابتدا و برخی دیگر را بعداً به مرور زمان افزایش می‌دهد.

چه چیزی باعث تورم می‌شود؟

سه علت اصلی وقوع تورم عبارت اند از: تورم کششی تقاضا، تورم فشاری هزینه و تورم داخلی.

تورم کشش تقاضا به شرایطی اطلاق می‌شود که محصولات یا خدمات کافی برای هم‌گامی با تقاضا تولید نمی‌شود و باعث افزایش قیمت آن‌ها می‌شود.

از سوی دیگر، تورم فشار هزینه زمانی رخ می‌دهد که هزینه تولید محصولات و خدمات افزایش می‌یابد و تجارت‌ها مجبور می‌شوند قیمت‌های خود را افزایش دهند.

تورم داخلی که گاهی آن را به عنوان مارپیچ معاش – قیمت هم یاد می‌کنند، زمانی اتفاق می‌افتد که کارگران برای هماهنگی با افزایش هزینه‌های زندگی، معاش بیشتری را طلب می‌کنند. این به نوبه خود باعث می‌شود که تجارت‌ها قیمت‌‌های خود را افزایش دهند تا هزینه‌‌های افزایش معاش خود را جبران کنند، که همۀ این‌ها با هم منجر به تشکیل یک حلقۀ خود تقویت کنندۀ افزایش معاش و قیمت می‌شود.

 آیا تورم خوب است یا بد؟

به طور کلی، تورم بالاتر به پس‌انداز کننده‌گان آسیب می‌زند، زیرا قدرت خرید پولی را که پس‌انداز کرده‌اند از بین می‌برد و در عین حال، می‌تواند به نفع قرض گیرنده‌گان باشد.

اساساً تورم بیش از حد برای یک اقتصاد، بد در نظر گرفته می‌شود. درحالی‌که تورم بسیار کم نیز مضر تلقی می‌شود. به همین خاطر، بسیاری از اقتصاددانان از نرخ متوسط تورم (حدود ۲ تا ۳ درصد در سال) حمایت می‌کنند.