اصطلاح "بازار سرمایه" به بخشی از نظام مالی گفته می‌شود که موجب افزایش سرمایه از طریق اوراق قرضه، سهام و دیگر سرمایه‌گذاری‌ها می‌شود. بازار سرمایه اولیه جایی است که در آن اوراق قرضه و سهام‌های جدید ایجاد و به سرمایه‌گذاران فروخته می‌شود، درحالی‌که در بازار سرمایه ثانویه اوراق بهادار معامله می‌گردد. این گونه بازارها معمولاً در کشورهایی وجود دارد که در عرصۀ سرمایه‌داری به رونق قابل توجهی دست یافته اند، اما بنابر اهمیت و کاربرد آن در بازارهای مالی و اقتصادی جهان لازم است تا ما نیز در وب‌سایت صرافی افغانستان به‌صورت خلاصه و کلی در آن مورد بنویسیم. 

بازار سرمایه اولیه چیست؟

شرکت‌ها سهام و اوراق قرضه جدید خود را برای نخستین مرتبه در این بازار به فروش می‌گذارد. این بازار را «بازار صدور جدید» نیز می‌گویند. صدور جدید اکثراً شکل عرضه اولیه عمومی (IPO) را به خود می‌گیرد، مثلاً زمانی‌که سرمایه‌گذاران اوراق بهادار را در بازار سرمایۀ اولیه خریداری می‌کنند شرکت ارائه‌دهندۀ این اوراق باید یک شرکت تعهدنویس را استخدام کند تا با بررسی آن‌ها اطلاعیه‌ای را ایجاد کند که قیمت و سایر جزئیات اوراق بهادار از آن منتشر می‌شود 

تمام صدورات بازار اولیه در معرض مقررات سخت‌گیرانه قرار دارد. همۀ شرکت‌ها باید اظهارنامه‌های‌شان را به کمیسیون بورس و اوراق بهادار کشور مربوطه و سایر آژانس‌های اوراق بهادار ارسال کنند و برای تأیید شدن اسنادشان به مظور عمومی‌سازی ان‌ها منتظر باشند.

با این وجود، محبوبیت فزاینده‌ای در میان شرکت‌هایی‌که مایل به جذب سرمایه در بازارهای سرمایه از طریق یک ترتیب عرضه اولیه عمومی به نام «شرکت خرید با هدف ویژه (SPAC)» هستند وجود دارد. مزیت اصلی این ترتیب این است که یک شرکت الزامات نظارتی بسیار کمتری دارد و می‌تواند در عرض چند ماه، عمومی شود.

ممکن است شرکت‌هایی که اوراق بهادار را از طریق بازار سرمایۀ اولیه صادر می‌کنند بانکداران عرصۀ سرمایه‌گذاری را استخدام کنند تا تعهداتی را از سرمایه‌گذاران نهادی بزرگ برای خرید اوراق بهادار در زمان عرضه اولیۀ آن‌ها دریافت کنند. سرمایه‌گذاران کوچک اغلب در این مرحله نمی‌توانند چنین اوراق بهاداری را بخرند زیرا این شرکت‌ها و بانکداران عرصۀ سرمایه‌گذاری‌شان می‌خواهند تمام اوراق موجود را در مدت زمان کوتاهی بفروشند تا حجم مورد نیاز برآورده شود، و باید بر بازاریابی فروش به سرمایه‌گذاران بزرگ که توان خرید همزمان اوراق بهادار بیشتری را دارند تمرکز کنند. اغلباً «بازاریابی فروش به سرمایه‌گذاران» به نحوی یک نوع بازارتیزی است که در آن بانکداران عرصۀ سرمایه‌گذاری و رهبری این شرکت‌ها برای ملاقات با سرمایه‌گذاران بالقوه سفر می‌کنند و آن‌ها را در مورد ارزش اوراق بهادار صادر شده متقاعد می‌سازند. 

اغلباً قیمت‌ها در بازار اولیه بی‌ثبات هستند زیرا گاهاً پیش‌بینی تقاضا زمانی‌که اوراق بهادار برای اولین بار منتشر می‌یابد دشوار است. به همین دلیل بسیاری از عرضه‌های عمومی اولیه با قیمت‌های پایین تنظیم می‌شوند.

یک شرکت می‌تواند پس از داخل شدن به بازار ثانویه از طریق عرضه حقوق، سهام بیشتری را در بازار اولیه افزایش دهد. این شرکت بر اساس سهام‌های قبلی سرمایه‌گذاران، حقوق متناسب ارائه خواهد کرد. روش دیگر، تعیین سطح خصوصی است که یک شرکت می‌تواند مستقیماً اوراق بهادار را به یک سرمایه‌گذار برجسته مانند یک صندوق تأمینی یا یک بانک بفروشد؛ در این صورت سهام علنی نمی‌شود.

بازارهای سرمایه ثانویه

بازار ثانویه جایی است که اوراق بهادار پس از فروش عرضۀشان در بازار اولیه توسط شرکت معامله می‌شود. از این بازار به‌عنوان بازار سهام نیز یاد می‌شود. بورس نیویورک (NYSE)، بورس لندن و انجمن ملی فروشندگان اوراق بهادار قیمتگذاری خودکار بازار سهام (نزدک یا Nasdaq) از جمله بازارهای ثانویه هستند. سرمایه‌گذاران کوچک برای معامله اوراق بهادار در بازار ثانویه چانس بسیار بیشتری دارند چون آن‌ها از عرضه‌های عمومی اولیه حذف شده‌اند. تا زمانی‌که یک شخص مایل به پرداخت قیمت درخواستی هر سهم باشد می‌تواند در بازار ثانویه اوراق بهادار بخرد.

معمولاً یک کارگزار در بازار ثانویه اوراق بهادار را از طرف یک سرمایه‌گذار خریداری می‌کند. برخلاف بازار اولیه که قیمت‌ها قبل از انجام عرضۀ عمومی اولیه تعیین می‌شوند، در بازار ثانویه قیمت‌ها با تقاضا در نوسان قرار دارد. همچنین سرمایه‌گذاران باید به کارگزار به‌خاطر انجام معاملات‌شان حق‌العمل یا کمیشن بپردازند. از آن‌جایی‌که عرضه اولیه کامل شده‌است، شرکت صادرکننده ازین پس طرف معاملۀ هیچ فروشی بین دو سرمایه‌گذار نیست، مگر در صورت بازخرید سهام شرکت. حجم معاملات اوراق بهادار همه‌روزه تغییر می‌کند چون عرضه و تقاضا در نوسان قرار دارد، البته این نوسان نیز تاثیر زیادی روی قیمت می‌گذارد.

به‌طور مثال، پس از عرضۀ اولیه سهام شرکت اپل (Apple) در ۱۲ دسامبر ۱۹۸۰ میلادی در بازار اولیه، سرمایه‌گذاران کوچک توانستند سهام اپل را به‌صورت انفرادی در بازار ثانویه خریداری کنند. از آن‌جایی‌که امروزه اپل دیگر درگیر موضوع سهام خود نیست، سرمایه گذاران اساساً در وقت معاملۀ سهام شرکت با یکدیگر معامله خواهند کرد.

بازارهای ثانویه شامل دو دستۀ متفاوت می‌شود: بازار حراج و بازار دلال. بازار حراج مکان سیستم «فریاد باز (Open Outcry)» است، جایی‌که خریداران و فروشنده‌گان در یک مکان جمع می‌شوند و قیمت‌هایی دلخواه‌شان را برای خرید و فروش اوراق بهادار اعلام می‌کنند. بورس نیویورک (NYSE) یک نمونه از این بازار است. هرچند برخی از مردم در داخل بازارهای دلالی از طریق شبکه‌های الکترونیکی معامله می‌کنند، اما هنوز اکثر سرمایه‌گذاران کوچک معاملات‌شان را از طریق بازارهای دلالی به پیش می‌برند.